فرقی نمیکند چقدر اسباببازی برای بچهتان خریده باشید، احتمالاً همین الان هم یک گوشه اتاق پر از وسایلی است که فقط یک بار استفاده شدهاند. سوال اصلی این است: چه چیزی باعث میشود یک بازی، بهجای اینکه بعد از چند روز کنار گذاشته شود، سالها در خانه بماند و هر بار دوباره جذاب باشد؟ جواب در طراحی خود بازی است. بازی های فکری کودکان دقیقاً به همین دلیل ماندگار است، چون هر بار یک چالش تازه به ذهن کودک پیشنهاد میدهد.
برای خرید این نوع بازی ها میتوانید از سایت انتشارات نردبان بازدید کنید: https://entesharat.com
در این راهنما، دستههای اصلی این نوع سرگرمی، شواهد علمی پشت هرکدام، مقایسهشان با زمان صفحهنمایش، و بهترین گزینه برای هر سن را با هم مرور میکنیم.
چرا این بازیها فقط سرگرمی نیستند
خیلی از والدین این نوع بازیها را صرفاً یک وقتگذرانی میبینند، اما شواهد علمی چیز دیگری میگویند. برنامه تحقیقاتی Game in Lab، زیرمجموعه شرکت بینالمللی Asmodee، تأثیر بازیهای تختهای روی کودکان را بررسی کرده و به نتایج زیر رسیده است:
- کودکان ۶ تا ۱۲ سالی که بهطور منظم بازی تختهای انجام دادهاند، حدود ۱۰ درصد در خواندن و ۱۷ درصد در محاسبات ریاضی پیشرفت داشتهاند
- کودکان دارای مشکل توجه، بعد از یک دوره بازی منظم، حدود ۳۴ درصد کاهش در رفتارهای ناشی از بیتوجهی نشان دادهاند
- کنترل رفتاری کل گروه شرکتکننده، بهطور میانگین ۱۷ درصد بهتر شده
- یک جلسه کوتاه بازی سریع مثل Dobble، تمرکز نوجوانان را ۸ درصد بیشتر از تماشای ویدیو بالا برده
یافته قدیمیتر اما جالب دیگری هم از Scholz و همکارانش در مجله بینالمللی آموزش ویژه منتشر شده؛ وقتی بهجای کلاس معمول ریاضی، آموزش شطرنج به دانشآموزانی با ناتوانی یادگیری داده شد، توانایی آنها در جمع و شمارش ساده محسوستر از گروه شاهد رشد کرد.
دستهبندی کامل بازیهای مناسب خانه
پازل و بازیهای معمایی
پازلهای هندسی و پازلهای تصویری پرفروشترین زیرمجموعه این حوزهاند، از مدلهای ساده تا نسخههای بزرگ و لوکس. یک مطالعه میدانی در اندونزی روی کودکان ۴ تا ۵ سال، منتشرشده در نشریهای تخصصی حوزه رشد کودک، نشان داد استفاده منظم از پازل پیشرفت معناداری در تواناییهای شناختی این گروه سنی ایجاد کرده؛ در پایان دوره، هیچ کودکی در رده «رشد نیافته» باقی نماند. معماهای کلمات و تصویری هم برای تنوعبخشیدن به مجموعه بازی خانه، بدون هزینه زیاد، گزینههای خوبی هستند.
بازیهای استراتژیک
شطرنج کودکانه و بازیهای کارتی استراتژیک، بیشترین بازخورد مثبت را از خانوادهها میگیرند. یک مطالعه ۲۰ ساله در فرانسه به سرپرستی Dartigues و همکارانش نشان داد افرادی که در طول زندگی بازی استراتژیک و تختهای را ادامه داده بودند، در سالمندی حدود ۱۵ درصد کمتر دچار زوال شناختی شدند؛ یعنی عادتی که در کودکی شکل میگیرد، اثرش تا دههها بعد باقی میماند.
بازیهای آموزشی
بازیهای آموزشی ریاضی و بازیهای علمی ساده در طیف قیمتی گستردهای عرضه میشوند و بازیهای آموزشی زبان هم بهدلیل تقاضای بالا، یکی از پرفروشترین زیرمجموعههاست. نکته مشترکی که در بیشتر پژوهشهای یادگیری بازیمحور دیده میشود این است: یادگیری از طریق بازی چون با انگیزه و لذت همراه است، پایدارتر از روشهای کلاسیک باقی میماند.
بازیهای حرکتی و گروهی
بازیهای تعادلی و حرکتی، گزینههایی اقتصادی و پرتکرار برای فضای بازی خانگیاند. بازیهای گروهی و بازیهای همکاری هم برای مهمانیهای تولد و دورهمیهای فامیلی بینظیرند؛ طبق همان یافتههای Game in Lab، همین نوع بازیها بیشترین تأثیر را روی بهبود کنترل رفتاری و مهارتهای اجتماعی داشتهاند.
مقایسه با زمان صفحهنمایش
سازمان جهانی بهداشت در دستورالعمل رسمی خودش توصیه کرده کودکان زیر ۱ سال اصلاً نباید در معرض صفحهنمایش قرار بگیرند و کودکان ۲ تا ۴ سال هم نباید بیش از ۱ ساعت در روز زمان بیتحرک پای صفحهنمایش داشته باشند؛ بهجای آن، بازی، کتابخوانی و قصهگفتن با والدین توصیه شده است. جایگزینکردن بخشی از زمان صفحهنمایش با یک بازی رومیزی یا پازل، دقیقاً همان چیزی است که این توصیهها روی آن تأکید دارند.
بهترین انتخاب برای هر سن
برای سن ۳ تا ۵ سال، پازلهای بزرگ با قطعات درشت و بازیهای تخیلی و نقشآفرینی بهترین گزینهاند؛ هم ایمناند، هم به رشد زبان و مهارتهای اجتماعی کمک میکنند.
برای سن ۵ تا ۸ سال، که پرتقاضاترین بازه بازار هم هست، بازیهای استراتژیک ساده، پازلهای پیچیدهتر و بازیهای آموزشی ریاضی بیشترین تناسب را دارند؛ همان بازهای که در پژوهش Game in Lab بیشترین پیشرفت آموزشی در آن ثبت شد.
برای سن ۹ تا ۱۲ سال، بازیهای استراتژیک پیشرفته، معماهای پیچیده و بازیهای علمی و آزمایشگاهی مناسبترین انتخاباند؛ قیمت بالاتر دارند، اما کیفیت ساخت و ماندگاریشان این هزینه را توجیه میکند.
چند نکته عملی برای والدین
اختصاص یک بازه زمانی کوتاه اما ثابت، مثلاً بعد از شام یا آخر هفتهها، این کار را از یک اتفاق تصادفی به یک عادت خانوادگی تبدیل میکند. همراهی والدین در بازی هم اهمیت دارد، چون بخشی از فایده این سرگرمیها از تعامل انسانی میآید نه فقط از قوانین بازی. جعبهبندی مرتب و برچسبگذاری هم عمر قطعات را بیشتر میکند و چرخاندن دورهای بازیها بین قفسه و انباری، جذابیت اولیه را دوباره برایشان بازتولید میکند.
یک پیشنهاد برای شروع
انتشارات نردبان مجموعهای کامل از این نوع بازیها را برای بازه سنی ۲ تا ۹ سال گردآوری کرده؛ از کارت بازی و پازل کودک گرفته تا فلشکارت آموزشی. تمام محصولات این مجموعه استاندارد ایمنی دارند و از مواد غیرسمی ساخته شدهاند، با تنوع قیمتیای که هم برای بودجه محدود و هم برای یک هدیه ویژه، گزینه مناسب فراهم میکند.
دیدگاه کاربران